Μετάβαση στο περιεχόμενο
Advertisements

Οι αρχάριοι εκπαιδευτικοί

Της Έλενας Δελήπαλτα,

(Αυτό το κείμενο απευθύνεται σε μένα και σε σένα, στους νέους εκπαιδευτικούς)

Όπως όλοι οι αρχάριοι εργαζόμενοι, έτσι και οι εκπαιδευτικοί, στο ξεκίνημα της όμορφης και γεμάτης ζωντάνια πορεία τους στο χώρο του σχολείου κάνουν λάθη. Λάθη που απευθύνονται κυρίως στην απειρία τους αλλά και στην έλλειψη ταυτότητας του εκπαιδευτικού, στην δυνατότητα αυτοκριτικής και αυτοβελτίωσης κ.α. Λάθη που είναι δυνατόν να εντοπισθούν και να αντιμετωπιστούν, σταδιακά. Τα λάθη αυτά όμως δε πρέπει να τους αποθαρρύνουν από το να συνεχίσουν να κάνουν τη δουλειά τους με το ίδιο μεράκι, αλλά να τους παροτρύνουν να συνεχίσουν και να γινουν καλύτεροι, χτίζοντας πάνω στα λάθη τους, όποια και αν είναι αυτά.

Ένα βασικό, για εμένα, στοιχείο για να βελτιωθεί ο αρχάριος (και όχι μόνο) εκπαιδευτικός είναι να «χτίσει» τη ταυτότητα του, σταδιακά. Η ταυτότητα του εκπαιδευτικού είναι ίσως κάτι πολύ πιο πολύπλοκο απ’ ο,τι φαίνεται και ακούγεται. Προσδιορίζεται από πολλούς παράγοντες και καθορίζει την επαγγελματική πορεία του κάθε εκπαιδευτικού. Η ταυτότητα του εκπαιδευτικού είναι άρρηκτα δεμένες με προσωπικές και επαγγελματικές αξίες, οι οποίες διαμορφώνονται και αλλάζουν κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Η ταυτότητα όμως των εκπαιδευτικών δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί σταθερή, αλλά σαν κάτι που χρησιμοποιούν για να νοηματοδοτήσουν τον εαυτό τους σε σχέση με τους άλλους και τα επαγγελματικά πλαίσια μέσα στα οποία λειτουργούν. Η ταυτότητα του εκπαιδευτικού αποτελείται από ορισμένα στοιχεία, όπως η ευτοεικόνα, η αυτοεκτίμηση, η αίσθηση του καθήκοντος, το εργασιακό κίνητρο και τέλος από τις μελλοντικές επαγγελματικές προοπτικές.

Μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο ο εκπαιδευτικός δοκιμάζει (ελπίζω!) διαφορετικούς τρόπους για να προσεγγίσει κάθε μάθημα, κάθε τάξη, κάθε μαθητή και κάθε σχολικό χώρο διαφορετικά. Δοκιμάζοντας και βλέποντας την αποτελεσματικότητα κάθε προσπάθειάς του μέσα σε οποιαδήποτε τάξη, ο εκπαιδευτικός μπορεί και καταλαβαίνει τι και γιατί του ταιριάζει καλύτερα, αλλά και τι ταιριάζει καλύτερα στη στρατηγική μάθησης που ο ίδιος θέλει να περάσει στους μαθητές του.

Κοιτάζοντας τη βιβλιογραφία μπορεί κανείς εύκολα να εντοπίσει πληθώρα διδακτικών μεθόδων και πρακτικών που μπορεί να υιοθετήσει. Το να σκεφτόμαστε ότι μία μόνο παιδαγωγική πρακτική είναι σωστή είναι το πρώτο και σημαντικότερο λάθος, όχι μόνο του αρχάριου εκπαιδευτικού, αλλά ακόμα και έμπειρων δασκάλων. Το ιδανικότερο που μπορεί κάποιος να επιλέξει, είναι ο συνδυασμός των πρακτικών που προτείνονται, αντλώντας τα στοιχεία από τη κάθε μία που αρμόζουν στον εκάστοτε εκπαιδευτικό, τμήμα, κ.τ.λ.π.

Η διδασκαλία, σαν διαδικασία, είναι ένα συνονθύλευμα δραστηριοτήτων και είναι κρίμα να τη περιορίζουμε  με μονόπλευρες, ξεπερασμένες αλλά πεπατημένες και ασφαλής μεθόδους («Εγώ έμαθα με πολλές φωτοτυπίες, θα μάθουν και αυτά!»). Το να ξεκινάμε τη επαγγελματική μας πορεία, ακολουθώντας το παράδειγμα του δασκάλου μας, ενώ η σημερινή κοινωνία μας δίνει πληθώρα εναλλακτικών μεθόδων και υλικών, αδικούμε τους ίδιους μας τους εαυτούς, αλλά κυρίως τα παιδιά μας. Αν θέλουμε να δούμε μία νέα και εξελιγμένη κοινωνία, πρέπει να ακολουθήσουμε και τη πορεία της και όχι να κινούμαστε εκ του ασφαλούς και της  ευκολίας.

Οι εκπαιδευτικοί είναι άνθρωποι, και οι άνθρωποι φοβούνται το οτιδήποτε νέο και νεωτεριστικό, επιλέγοντας το παλιό, ως δικλείδα ασφαλείας και αποτελεσματικότητας. Συνήθως το παλιό, ειδικά στο ξεκίνημα της εκπαιδευτικής καριέρας του εκάστοτε εκπαιδευτικού, επειδή είναι και γνωστό, προσφέρει την αίσθηση της ασφάλειας και της σιγουριάς. Όμως το παλιό δε σημαίνει πάντα και διαχρονικό, ειδικά στη περίπτωση των επιστημών. Το να μη γίνεται δεκτό, από τη πλειονότητα των εκπαιδευτικών, το οποιοδήποτε νέο επιστημονικό επίτευγμα για χάρη της ασφάλειας, ή γιατί το έχει αλλιώς το χ σχολικό εγχειρίδιο, το οποίο και ακολουθείται συνήθως «τυφλά», δημιουργεί μία αναχρονιστική χροιά στο επάγγελμα του δασκάλου, που δεν αρμόζει.

Όλοι οι εκπαιδευτικοί έχουν την υποχρέωση όχι μόνο να αποδέχονται το νέο (εφόσον βέβαια είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ή αποδεκτό γεγονός), να ερευνούν και να το μελετούν, καθώς έτσι εξασφαλίζουν και τη πολύπλευρη γνώση του αντικειμένου που διδάσκουν και δε περιορίζονται στην μονόπλευρη γνώση που τα σχολικά εγχειρίδια συνήθως προσφέρουν. Συνήθως, στο ξεκίνημα της καριέρας του ο νέος δάσκαλος ακολουθεί πιστά το σχολικό εγχειρίδιο που του προσφέρεται από το υπουργείο παιδείας. Το «κύρος» που του δίνεται από αυτό, συνήθως κάνει τον εκπαιδευτικό να παραβλέπει τα ελαττώματα και τον μονόπλευρο (ή και μονότονο) τρόπο που η γνώση παρουσιάζεται, και έτσι τα χρησιμοποιεί ως μοναδική πηγή και καθοδήγηση της διδασκαλίας του, παραβλέποντας τη σχετική βιβλιογραφία.

Ακόμη, κατά τη γνώμη μου, ο δάσκαλος πρέπει να λειτουργεί ως «υπηρέτης της διαφορετικότητας», με όλη την έννοια της λέξης. Ο κάθε μαθητής είναι διαφορετικός απο τον άλλο και αυτό, ως εκπαιδευτικοί, πρέπει να το επαινούμε και να το αγκαλιάζουμε. Σε καμία περίπτωση δε πρέπει να αντιμετωπίζεται η κάθε τάξη ως μία «μάζα» ατόμων με ίδια χαρακτηριστικά. Ο κάθε μαθητής έχει άλλα ενδιαφέροντα και άλλες ανάγκες, που πρέπει να εντοπιστούν και να διαχειριστούν εξατομικευμένα. Επομένως, όλοι οι εκπαιδευτικοί , όχι μόνο οι αρχάριοι, δε πρέπει να πέσουν στη παγίδα της δημιουργίας «διακρίσεων» ανάμεσα στους μαθητές τους.

Η εξατομικευμένη όμως διδασκαλία δεν είναι τόσο εύκολη όσο ακούγεται. Τα σύγχρονα σχολικά εγχειρίδια δεν βοηθούν καθόλου, καθώς συνήθως δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως «υποκατάστατο του δασκάλου» και χρήζουν τη συνεχή του παρουσία και καθοδήγηση. Η εξατομικευμένη διδασκαλία απαιτεί υλικό διαβαθμισμένης δυσκολίας, ώστε να είναι δυνατή η ενασχόληση κάθε μαθητή με υλικό αντίστοιχό των αναγκών του κατά τη διάρκεια της (ομαδοσυνεργατικής κυρίως) διδασκαλίας. Η εξατομικευμένη διδασκαλία για να είναι επιτυχημένη, θέλει σταδιακή ενσωμάτωση της επαγγελματικής εμπειρίας στο τομέα της διδασκαλίας, καθώς κατά τη γνώμη μου απαιτεί άνεση στη διδασκαλία, καλή γνώση της εφαρμογής των μεθόδων διδασκαλίας κ.α, που ο αρχάριος εκπαιδευτικός δε μπορεί ακόμη να κατέχει πλήρως.

O εκπαιδευτικός δε πρέπει να ξεχνά ποτέ τους στόχους της διδασκαλίας του. Η διδασκαλία είναι μία εμπρόθετη διαδικασία, κατά την οποία οι δάσκαλοι θέτουν στόχους και τους εκπληρώνουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Ένας τέτοιος, είναι και η δημιουργία κριτικής σκέψης στα παιδιά, βασικό εφόδιο τόσο για τη σχολική όσο και για τη μετέπειτα ζωή τους, ώστε να μάθουν να «φιλτράρουν» τις πληροφορίες που τους δίνονται και τα μην δέχονται παθητικά το οτιδήποτε τους «σερβίρεται» ως αληθές. Ακόμη ένας πολύ σημαντικός για εμένα, που αφορά κυρίως την οντότητα του ίδιου του δασκάλου, είναι η δραστηριοποίηση των (εσωτερικών) κινήτρων μάθησης. Όλα τα παιδιά έχουν κίνητρα μάθησης, απλά είναι στο χέρι του δασκάλου το αν θα δραστηριοποιήσει τα σωστά, εκείνα που θα του δημιουργήσουν τη διάθεση να μαθαίνει συνέχεια, να ερευνά και να ανακαλύπτει το κόσμο γύρω του.

Τελευταίο και σημαντικότερο! Οι αρχάριοι εκπαιδευτικοί πρέπει πάντα να έχουν έτοιμο πλάνο διδασκαλίας. Λόγω της απειρίας μας αλλά και της ίδιας της διδασκαλίας η οποία είναι μία απρόβλεπτη διαδικασία, ο νέος εκπαιδευτικός πρέπει πάντα να έχει εναλλακτικές λύσεις, για να καλύψει τυχόν σημαντικούς στόχους που δε πρόλαβε λόγω χρόνου. Το πλάνο χρησιμεύει ώστε να μην αισθάνεται ανασφάλεια και άγχος και να μπορεί να κινείται πιο ευέλικτα. Βοήθεια για τη δημιουργία πλάνου, αποτελεί η καλή γνώση των Αναλυτικών Προγραμμάτων σπουδών, αλλά και όσων προτείνονται στα βιβλία του δασκάλου, που δίνει το Υπουργείο Παιδείας, το οποίο μπορεί να αποτελέσει πυξίδα προσανατολισμού της διδασκαλίας του αρχάριου εκπαιδευτικού.

Ο κάθε άνθρωπος στο ξεκίνημα του, όποιο και να είναι αυτό, πρέπει να πατά στα πόδια του και να μη φοβάται να δοκιμάσει, να κάνει λάθη ή και να αποτύχει. Τα λάθη είναι για να μαθαίνουμε και όχι για να αποθαρρυνόμαστε από αυτά. Άλλωστε, όλοι εμεις οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουμε την «Παιδαγωγική Εκμετάλλευση του Λάθους». Ας μάθουμε και εμείς οι ίδιοι λοιπόν από αυτά που θέλουμε να μάθουμε στα παιδιά μας, και ας αντλήσουμε από τα λάθη μας τα μαθήματα και τη δύναμη που χρειαζόμαστε για μία υγιή και γεμάτη δημιουργία και μεράκι επαγγελματική ζωή.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s